Apollon ve Daphne

Apollon ve Dafni – İtalyan sanatçı Gian Lorenzo Bernini tarafından 1622–1625 yılları arasında gerçekleştirilmiş, doğal boyutlarda Barok üslupta bir mermer heykel. Roma’daki Borghese Galerisi’nde sergilenen eser, Ovidius’un Metamorfozlar’ında anlatılan Apollon ile Dafni öyküsünün doruk anını (Phoebus ve Dafni) betimler.

Tarihçe

Heykel, Bernini’nin kariyerinin başlarında Kardinal Scipione Borghese’nin ısmarladığı eserler dizisinin sonuncusudur. “Apollo and Daphne” heykeli, Borghese’nin daha önceki bir himaye eseri olan Bernini’nin “Pluto and Persephone”sini Kardinal Ludovico Ludovisi’ye devretmesinden sonra sipariş edilmiştir.

Çalışmanın büyük bölümü 1622–1623’te tamamlandı; ancak muhtemelen Davut heykeli üzerinde çalışmak için verilen bir ara nedeniyle bitişi kesintiye uğradı ve sanatçı eseri 1625’e kadar tamamlamadı. Ayrıca heykel Eylül 1625’e kadar Villa Borghese’ye taşınmadı. Bernini heykeli tek başına bitirmedi; öğrencisi Giuliano Finelli’den önemli ölçüde yardım aldı. Finelli, Dafni’nin insandan ağaca dönüşümünü gösteren ayrıntılar—kabuk ve dallar, ayrıca rüzgârda dalgalanan saçlar—üzerinde çalıştı.

Bazı tarihçiler Finelli’nin katkısının önemini görmezden gelir.

Heykel farklı açılardan değerlendirilebilir, ancak Bernini onu yandan görülmek üzere tasarlamıştı. Böylece izleyici, Apollon ile Dafni’nin tepkilerini aynı anda görerek anlatıyı anlık bir bakışta kavrar; konum değiştirmeye gerek duymaz.

İkonografi

Aşk tanrısı Eros’un okuyla vurulmuş olan Phoebus (Apollon), ırmak tanrısı Peneus’un kızı Dafni’yi görür görmez güzelliğine hayran kalır ve arzuyla dolar. Ama Dafni, Eros’un nefret okuna maruz kalmış, erkeklerin sevgisini reddetmiştir. Peri kaçarken Apollon acımasızca peşine düşer; yalvarır, her şeyi vaat eder. Gücü tükendiğinde Dafni babası Peneus’a yakarır: “Bana zarar veren bu güzelliği yok et ya da hayatımı yok eden bedeni değiştir.”

Duası bitmeden bir uyuşma tüm bedenini sarar; ince bir kabuk göğsünü örter. Saçları yapraklara, kolları sallanan dallara dönüşür; bacakları kökler gibi yere tutunur; yüzü çevreleyen yaprakların ardında gizlenir. Yine de Phoebus’un Dafni’ye tutkusu sönmez. Göğsüne elini koyduğunda yeni kabuğun altında hâlâ çarpan kalbini hisseder. Dalları insan eliymiş gibi kavrar, ağacı öper. Ağaç öpücüklerden kaçınır; bunun üzerine tanrı şöyle der:

“Madem benim gelinim olamazsın, benim ağacım olacaksın! Defne, saçlarımı seninle taçlandıracağım; lirimi de, sadaklarımı da sen süsleyeceksin. Roma generalleri zaferleri alkışlarla selamlandığında ve Capitol uzun alaylarına tanıklık ettiğinde sen onlara eşlik edeceksin. Augustus’un kapı sövelerinin önünde duracak, aradaki meşe tacını kollayan sadık bir nöbetçi olacaksın. Nasıl ki başımdaki kesilmemiş saçlar daima gençse, sen de solmayan yapraklarının güzelliğini ebediyen taşıyacaksın.”

Çözümleme

Apollon ve Dafni, ani hareketin karmaşık bir tasviridir. Her açıdan görülebilir. Kompozisyonda her bakışta yeni bir ayrıntı fark edilir. Örneğin ilk bakışta Apollon’un Dafni’yi kovaladığını görürsünüz. Bir süre sonra, canlı bir bedenin ağaca dönüşmesinin büyülü anını fark etmeye başlarsınız: karşınızda hâlâ güzel bir peri vardır, ancak elleri çoktan filiz ve yapraklara dönüşmektedir; ardından bacaklar toprağa kök salmaya başlar.

Bernini, genç kızın saç buklelerini ve bedenin kabuğa dönüşümünü ustalıkla işlemiştir. Mermer yüzeyi doğru biçimde cilalayarak eserinin zarafet ve görkemini ortaya koymuştur. Heykel, izleyicinin gözleri önünde değişir; canlılıkla doludur. Sol yanına geçtiğinizde, delikanlının kaçanı yakalamanın sevinci, kızın gözlerinde ise korku görülür. Heykelin tam karşısında durmak kompozisyonun algısını değiştirir: Bu kez Dafni daha az kaygılıdır; Apollon ise dehşet ve umutsuzluk içindedir. Bernini, eserinde imgelerin çelişkili ilkelerini bir araya getirmiştir.

Sanatçı: Gian Lorenzo Bernini

Gian Lorenzo Bernini, mimar ve şehir plancısı olarak sivil yapılar, kiliseler, şapeller ve kamusal meydanlar tasarladı; ayrıca mimarlık ile heykeli bir araya getiren anıtsal projeler, son derece ayrıntılı kamusal çeşmeler ve mezar anıtları ile cenaze törenleri ve şenlikler için stuko (sıva) ve ahşaptan oluşan bir dizi geçici yapı gerçekleştirdi.

Ayrıca okuyun

Daha fazla göster