Mezardan İndiriş

“Mezardan İndiriş” (Deposizione di Cristo), “Pala Baglione”, “Borghese Gömülüşü” ya da kısaca “Gömülüş” olarak da bilinen, Raphael’in bir yağlıboya tablosudur. Eser, “Raphael. Urbinas. MDVII” (1507) imzasını ve tarihini taşır. Ayrıca, Perugia’lı Atalanta Baglioni tarafından, öldürülen oğlu Grifonetto Baglioni’nin anısına aile şapeli için ısmarlanan ana sunak panosudur. Tablo, 179 × 174 cm ölçülerinde bir ahşap pano üzerindedir.

Tarihçe

Baglioni ailesi, Perugia ve çevresinin hâkimleriydi; aynı zamanda condottiere (ücretli asker birlikleri komutanları) olarak da öne çıkarlardı. 3 Temmuz 1500’de Perugia’da son derece kanlı bir olay yaşandı: Grifonetto Baglioni ve öfkeli aile üyelerinden bazıları, gece uykudayken Baglioni ailesinin çoğunu öldürmek için komplo kurdu. Aile biyografi yazarı Matarazzo’ya göre, Grifonetto’nun annesi Atalanta Baglioni, kan dökümünden sonra oğluna evinde sığınma vermeyi reddetti. Grifonetto şehre geri döndüğünde, geceden sağ kurtulan aile reisi Gian Paolo Baglioni’ye koştu; Gian Paolo çatıdan kaçarak kurtulmuştu.

Atalanta fikrini değiştirip oğlunun peşinden koştu, ancak yetiştiğinde Gian Paolo ve adamlarının oğlunu öldürdüğünü görmekle yetindi. Birkaç yıl sonra Atalanta, Grifonetto’yu anmak için San Francesco al Prato’daki aile şapelinin sunağına Raphael’den bir tablo sipariş etti.

Raphael bu proje üzerinde iki yıl çalıştı; tasarımı iki aşamada geliştirdi ve çok sayıda hazırlık çizimi yaptı.

Bu eser, genç Raphael’in Perugia’daki bir dizi büyük siparişinin sonuncusudur. Sanatçı aynı kilise için (bugün Vatikan’da) Oddi Altarı’nı da, Baglioni ailesinin büyük rakibi adına, ayrıca başka önemli yapıtlar üretmişti. Yeni sipariş, olgun üslubunun oluşumunu işaretler. Tablo, 1608’e kadar kilisede kaldı; bu tarihte Papa V. Paulus’un yeğeni Kardinal Scipione Borghese adına çalışan bir çete tarafından zorla alındı.

Perugia kentini yatıştırmak için papa, eserin iki kopyasını Giovanni Lanfranco ile Cavaliere d’Arpino’ya ısmarladı; Arpino’nun yaptığı kopya bugün hâlâ Perugia’dadır. Tablo 1797’de Fransızlarca el konularak Paris’te Louvre’da sergilense de, 1815’te—predellası dışında—Borghese Galerisi’ne iade edildi; predella Vatikan Müzeleri’ne götürülmüştür.

Çözümleme

Sanatçı, bu dramatik kompozisyon için modeli, 1495 tarihli ve bugün Palazzo Pitti’de bulunan Perugino’nun Pietà’sından almıştır. Ancak Perugino’nun yapıtında, dönemin geleneğine uygun olarak, Mesih yere oturtuludur. Raphael, hem tek tek figürler üzerine hem de tüm imgeye ilişkin hazırlık eskizleri üzerinde yoğun çalışma yapmıştır. Sonuç, iki kartonun yan yana getirilmesiyle oluşturulmuş olabilir.

Resmedilen sahne ne tam bir İndiriş (Deposition) ne de tam bir Gömülüş’tür; ikisinin arasındaki andır. Arka plandan bunu anlayabiliriz: sağda çarmıha gerilme ve indirme yeri olan Golgota Tepesi, solda gömütün yapılacağı mağara bulunur. İki nimbussuz adam, keten bir bezle ölü Mesih’i taşır. Bu iki figür ile Mesih, V harfi biçiminde güçlü diyagonaller kurar. Sağda Mesih’i tutan genç adamın, öldürülen genç Grifonetto’nun imgesi olduğu düşünülür. Bedeni taşıyan iki erkeğin gerisinde ve solunda Yahya ile Nikodimos, ayrıca Mesih’in elini tutan Mecdelli Meryem yer alır.

En sağda, eylemin biraz gerisindeki bir başka figür grubunda ise bayılan Bakire Meryem’i üç Meryem destekler; büyük olasılıkla ezici kederiyle bayılmıştır. Tanrı Annesi’nin diz çöküşü son derece rahatsız bir burulma ve keskin drapelerle verilmiştir. Benzer örnekleri başka ünlü yapıtlar gösterse de, kompozisyon içindeki konumunun, birkaç yıl önce yapılmış Michelangelo’nun Doni Tondo’sundan doğrudan esinlendiği izlenimi güçlüdür.

Renk bakımından Raphael, güçlü kırmızı, mavi, sarı ve yeşilleri dengeler; beden tonlarında ince bir karşıtlık yaratır. Bunun en iyi örneği, yaşayan Mecdelli Meryem’in ölü Mesih’in elini tutmasıyla görülür.

Sunak Panosu

Sunak panosu başlangıçta yalnızca ana tablodan ibaret değildi. Ayrıca, bugün Perugia’daki Galleria Nazionale dell’Umbria’da bulunan üstte bir tepelik (molding) vardı.

Tepelikte “Kudret içinde Kerubimler arasında Oğlunu kutsayan Baba Tanrı” betimleniyordu. Ana tabloyu çevreleyen, bugün de yerinde olan çerçeve ise taçlı grifonlar ve kanatlı puttolarla beslenen bezemelerle süslüdür. Son olarak, alt kısımda Üç Teolojik Erdem’i (Umut, Hayırseverlik, İman) tek renkli üç panoda gösteren bir predella bulunuyordu. Bu üç küçük pano, sunak panosunun kaidesinde yan yana dizilmişti: Umut, Hayırseverlik ve İman.

Sanatçı: Raphael

Raffaello Sanzio da Urbino (1483-1520), Raphael olarak da bilinir, Yüksek Rönesans döneminde yaşamış İtalyan ressam ve mimardır. Eserleri, form netliği, kompozisyon kolaylığı ve insan ihtişamının Yeni-Platoncu mükemmelliğinin görsel başarısıyla ünlüdür. Michelangelo ve Leonardo da Vinci ile birlikte, o dönemin geleneksel üç inanılmaz ustasını şekillendirmiştir.

Ayrıca okuyun

Daha fazla göster