Tek Boynuzlu Atlı Genç Kadın Portresi

“Tek Boynuzlu Atlı Genç Kadın Portresi”, Raphael (Raffaello Sanzio) tarafından yapılmış olup sanat tarihçileri tarafından 1505 ya da 1506’ya tarihlenir. Tuval üzerine yağlıboyadır; 67 × 56 cm. Eser, Roma’daki Borghese Galerisi’nin Oda IX’unda görülebilir.

Tarihçe

Portre başlangıçta panel üzerine yağlıboyaydı; 1934’teki konservasyon sırasında tuvale aktarıldı. Bu çalışma esnasında, 17. yüzyıl ortalarında kimliği bilinmeyen bir ressam tarafından eklenen tekerlek, palmiye dalı ve pelerin kaldırıldı; üzerboya temizlenince tek boynuzlu at ortaya çıktı.

Bugün tuval, 1935’te yapılan konservasyon sayesinde özgün hâline yakın biçimde görülebilir; genç kadını Azize Aleksandria’lı Katerina’ya dönüştüren sonraki üzerboyalar çıkarılmış, arkasındaki manzara yeniden görünür kılınmıştır.

Simgeler

Genç kadının kucağında tuttuğu tek boynuzlu at saflığın simgesidir. Gerçekte bu figür, azizenin şehitlik ögeleri olan tekerlek ve palmiye dalı ile gizlenmiş; omuzlarını örten bir pelerin de eklenmişti. Bu değişikliklerin, 1682 envanterinde “kötü dökülen” olarak tanımlanan tablonun muhtemelen 17. yüzyılın sonlarında geçirdiği müdahaleler olduğu düşünülür. Ardından eser, 1833 tarihli fideikommis’e kadar tekrar anılmaz.

Çözümleme

Figürün bir manzaraya açılan bir lojde içinde, üç çeyrek boy formatta yerleştirilişi, 1503–1506 arasında Leonardo da Vinci tarafından yapılan Mona Lisa’dan esinlenmiştir.

Christof Thoenes şöyle gözlemler:

“Raphael, Leonardo portresinin pozu, kompozisyon şeması ve mekânsal kurgusunu ne kadar çekincesiz benimsiyor görünse de… genç kadının bakışındaki soğuk tetikte oluş, Mona Lisa’nın ‘esrarlı muğlaklığı’ndan büsbütün farklıdır.”

Giovanni Morelli her ne kadar resmi Granacci ya da Ridolfo del Ghirlandaio’ya atfetmeyi düşünmüşse de, Louvre’daki bir başyapıta olan benzerliğine işaret etmiş; bu da Adolfo Venturi’nin sezgisi doğrultusunda Roberto Longhi’nin eseri Raphael’e atfetmesini sağlamıştır. 1505–1506 yıllarında eser, Olimpia Aldobrandini’nin vasiyeti kapsamında yer alır.

Sırlar

Dikkat edilirse, kadının parmaklarında—evlilik yüzüğü dâhil—yüzük bulunmaması alışılmadık bir durumdur. O dönemde kadın portreleri çoğunlukla düğün vesilesiyle yapıldığından bu nadirdir. Buna karşılık genç kadın kucağında saflığın simgesi küçük bir tek boynuzlu at tutar. Ortaçağ efsanelerine göre tek boynuzlu atı yalnızca bir bakire ehlileştirebilirdi.

İlginçtir ki tablo, 1760’ta ilk kez “Azize Katerina” adıyla, Perugino’ya atfedilerek anılmış; azizeye ait ögeler taşıyan, kimliği bilinmeyen bir hanım portresi sayılmıştır. “Azize Katerina” 1934–1936 restorasyonunda incelenmiş; bu çalışma, sanat tarihçisi Roberto Longhi’nin, tek boynuzlu atlı genç kadın betiminin Raphael’e ait olduğu yönündeki görüşünü doğrulamıştır.

1959’da bir sonraki restorasyon yapılmıştır. “Tek Boynuzlu Atlı Genç Kadın”, X-ışını radyografisi incelemelerinde başat bir örnek hâline gelmiştir. İncelemeler, tek boynuzlu atın da daha sonra eklendiğini; portrenin ilk hâlinde genç kadının kucağında bir köpek bulunduğunu göstermiştir.

Raphael döneminde resimde köpek, evlilik sadakatinin simgesi sayılırdı. Böyle temsiller genellikle düğünlerde sipariş edilirdi; tablonun korunma durumu en iyi düzeyde olmadığından 1959’da konservatörler tek boynuzlu atı bırakmayı tercih etmiştir.

Ayrıca modelin kimliği hâlâ belirsizdir. Genç kadının, Agnolo Doni’nin eşi Maddalena Strozzi olabileceği düşünülür; Raphael’in bir çizimi bu portre için etüt kabul edilir. Başka bir görüşe göre model, Papa VI. Aleksandr (Rodrigo Borgia)’nın gözdesi Julia Farnese’dir. Tarihçiler, Farnese ailesinin hanedan armasında tek boynuzlu at bulunmasını bu görüş için gerekçe gösterir.

Sanatçı: Raphael

Raffaello Sanzio da Urbino (1483-1520), Raphael olarak da bilinir, Yüksek Rönesans döneminde yaşamış İtalyan ressam ve mimardır. Eserleri, form netliği, kompozisyon kolaylığı ve insan ihtişamının Yeni-Platoncu mükemmelliğinin görsel başarısıyla ünlüdür. Michelangelo ve Leonardo da Vinci ile birlikte, o dönemin geleneksel üç inanılmaz ustasını şekillendirmiştir.

Ayrıca okuyun

Daha fazla göster